NAFRU Scout, bir bölgedeki işletmeleri bulmak için OpenStreetMap’i ve işletmelerin açık web verilerini kullanır. Bu tercihin sebebi açık: OpenStreetMap açık bir veri kaynağıdır ve bir bölgeyi sistematik biçimde taramaya izin verir.
Ama her veri kaynağı gibi, kendine has bir üretim biçimi var — ve o biçim, verinin nerede güçlü nerede zayıf olduğunu belirliyor. Bu yazı, listeye bakarken bilmeniz gereken sınırlarla ilgili.
Veri nasıl oluşuyor
OpenStreetMap katkı temelli bir haritadır: veriyi merkezi bir kurum değil, gönüllüler ve kurumsal katkıcılar girer. Bir kafe haritaya, oraya giden birinin onu eklemesiyle girer.
Bunun iki doğrudan sonucu var.
Birincisi, kapsam eşit değildir. Yoğun katkıcı topluluğu olan şehir merkezlerinde işletme kapsamı çok iyidir; daha küçük yerleşimlerde belirgin biçimde seyrekleşir. İki farklı ilçeyi tarayıp benzer sayıda sonuç beklemek yanlış bir beklentidir.
İkincisi, güncellik eşit değildir. Kapanmış bir işletme, biri onu kaldırana kadar haritada kalır. Yeni açılan bir işletme, biri ekleyene kadar haritada yoktur. Bir bölgede bu gecikme haftalarla, başka bir bölgede aylarla ölçülebilir.
Etiketler zorunlu değildir
OpenStreetMap’te bir işletme kaydı, üzerine iliştirilmiş etiketlerden oluşur: türü, adı, adresi, telefonu, web sitesi, çalışma saatleri.
Bunların yalnızca bir kısmı yaygın olarak doldurulur. İsim ve tür genelde vardır. Telefon, web sitesi ve çalışma saatleri ise sıklıkla eksiktir — ve bu, o işletmenin web sitesi olmadığı anlamına gelmez, yalnızca kimsenin bu bilgiyi haritaya girmediği anlamına gelir.
Bu ayrımı listeye taşımak önemli: “web sitesi etiketi yok” ile “web sitesi yok” aynı şey değildir. Birincisi bir veri boşluğu, ikincisi bir bulgudur. İlkini ikincisiymiş gibi kullanan bir mesaj, karşı taraf ilk cümlede yanlışlayabileceği bir mesajdır.
Aynı işletme farklı biçimlerde durabilir
Haritada bir işletme tek bir nokta olarak da, bir binanın tamamı olarak da kayıtlı olabilir. Bir alışveriş merkezinin içindeki dükkânlar bazen ayrı ayrı, bazen tek bir kayıt altında görünür. Zincir işletmelerin şubeleri farklı katkıcılar tarafından farklı biçimlerde adlandırılmış olabilir.
Pratik sonuç: bir listede aynı işletmeye iki kez rastlayabilirsiniz ve bunlar birebir aynı adı taşımayabilir. Listenizi kullanmadan önce tekrarları gözle taramak, aynı işletmeye iki farklı mesaj gitmesini önler.
Lisans: veri açık, ama koşullu
OpenStreetMap verisi açık bir lisansla (ODbL) yayımlanır. “Açık” olması “hiçbir yükümlülük yok” demek değildir; kaynağın belirtilmesi ve türetilmiş veri tabanlarının paylaşımına dair koşullar vardır.
Bu, günlük kullanımda şu anlama gelir: bir aday listesini kendi çalışmanız içinde kullanmak sorun değildir; o veriyi bir ürün olarak yeniden yayımlamayı düşünüyorsanız lisans koşullarını okumanız gerekir. Bu yazı hukuki tavsiye değildir — ama “açık veri” ifadesini “kayıtsız kullanım” diye okumamak gerektiğini söylemek gerekir.
Listeyi kullanmadan önceki üç kontrol
1. İşletme hâlâ açık mı? İletişime geçmeden önce hızlı bir doğrulama yapın: sitesi varsa sitesine bakın, yoksa sosyal medya hesabında son paylaşım tarihine bakın. Kapanmış bir işletmeye gönderilen mesaj yalnızca boşa gitmez, listeye olan güveninizi de düşürür.
2. Bulgu hâlâ geçerli mi? Denetim bir anın fotoğrafıdır. Mesajı göndermeden hemen önce siteyi bir kez daha açın. Bu arada düzelmiş bir eksiği yazmak, ilk temasta yapılabilecek en zayıf hamledir.
3. İletişim bilgisi işletmenin kendisinden mi geliyor? Harita etiketindeki bir bilgi, işletmenin kendi yayımladığı bilgi olmayabilir; başka bir katkıcı girmiş olabilir. Mümkün olduğunda işletmenin kendi sitesindeki iletişim yolunu tercih edin.
Sınırları bilmek neden işe yarıyor
Bir veri kaynağının sınırlarını bilmek, ondan vazgeçmek için değil, doğru okuyabilmek içindir.
OpenStreetMap yerel işletme keşfi için gerçekten iyi bir başlangıç noktasıdır: açık, sistematik ve bölge bazlı taramaya uygundur. Ama ürettiği liste bir sonuç değil, bir başlangıçtır — ve son adımı, yani “bu işletmeye gerçekten yazılır mı?” kararını her zaman insanın vermesi gerekir.
Scout de bu yüzden listeyi ve bulgunun gerekçesini gösterir, kararı vermez.